Mag je het recht in eigen handen nemen?

Een geldschuld met geweld opeisen, iemand fysiek straffen, een slechte betaler uit een huurwoning zetten of een verkocht maar niet-betaald voorwerp zelf terughalen: mag dat? Het antwoord is duidelijk: eigenrichting is in België verboden.

Actuele zaak leidt tot hevige reacties

Op 21 augustus 2026 berichtte VRT NWS over een man die werd veroordeeld tot zeventien jaar cel voor een poging tot moord. Op 24 juli 2025 bracht hij zijn buurman slagen en verwondingen toe. Hij verdacht de buurman ervan zijn zesjarige stiefzoontje seksueel te hebben misbruikt. De man stapte eerst naar de politie om een klacht in te dienen, maar besloot de volgende dag toch zelf tot actie over te gaan. Hij sloeg zijn buurman bewusteloos. Het slachtoffer, dat eerder al was veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf voor kindermisbruik, verkeerde op dat moment nog altijd in een semi-vegetatieve toestand.

De uitspraak en de reacties daarop deden de gemoederen hoog oplopen. De Hoge Raad voor de Justitie uitte zijn bezorgdheid over de heftige reacties.

Wat is eigenrichting?

Eigenrichting betekent dat iemand zelf handelt om een conflict op te lossen of een straf uit te delen.

Voorbeelden daarvan zijn:

• Iemand lynchen.

• Een huurder die niet betaalt hardhandig uit een woning zetten.

• Een geldschuld met een knokploeg opeisen.

• Een verkocht maar niet-betaald voorwerp zelf terughalen.

• Iemand fysiek straffen.

In al deze situaties neemt iemand het recht in eigen handen, in plaats van zich tot de rechter of de politie te wenden.

Waarom is eigenrichting verboden?

Eigenrichting is in strijd met het wettelijke geweldsmonopolie van de overheid. Wie daarbij strafbare feiten pleegt, zoals slagen of bedreigingen, kan daarvoor worden veroordeeld. Het geweldsmonopolie dient om de openbare orde te beschermen, willekeur te voorkomen en ongecontroleerde eigenrichting uit te bannen. Door het gebruik van fysiek geweld en dwang uitsluitend aan de staat toe te kennen, wil de overheid de fysieke veiligheid en rechtszekerheid van haar burgers waarborgen. Ook de overheid zelf staat niet boven de wet. In een rechtsstaat is zij eveneens aan de wet onderworpen en kan haar optreden door een rechter worden gecontroleerd.

Zijn er uitzonderingen?

Er bestaan uitzonderingen, zoals wettige zelfverdediging of het opschorten van de uitvoering van een contract wanneer de tegenpartij in gebreke blijft. Deze uitzonderingen zijn altijd gekoppeld aan strikte voorwaarden. Hoe begrijpelijk woede, frustratie of onmacht soms ook kunnen zijn: zelf geweld gebruiken, iemand bedreigen of zelf een straf opleggen, is geen toegelaten manier om een conflict op te lossen. In een rechtsstaat behoren conflicten en vermoedelijke strafbare feiten tot de bevoegdheid van de politie en de rechterlijke macht.

Zit je zelf met een conflict?

Twijfel je over welke stappen je juridisch kunt ondernemen? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek. Samen bekijken we jouw situatie en zoeken we naar een haalbare aanpak.